Black Friday zgodnie z prawem: jak nie dostać kary od UOKiK (Omnibus w praktyce)

Kontekst prawny promocji wyprzedażowych

Promocje typu Black Friday są w praktyce szczególnie wrażliwym momentem dla sprzedawców – przyciągają dużą liczbę konsumentów, co oznacza większe ryzyko działań kontrolnych ze strony UOKiK. Na przykład: w okresie wyprzedaży UOKiK obserwuje wyraźny wzrost liczby skarg – m.in. dotyczących zamówionych towarów, niższych niż deklarowane rabatów lub sztucznego zawyżania ceny przed promocją.

W związku z tym obowiązuje konieczność dostosowania działań promocyjnych do przepisów prawa ochrony konsumentów i konkurencji (m.in. ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, implementacja dyrektywy „Omnibus”).

Z punktu widzenia kancelarii prawnej działającej na rzecz przedsiębiorcy-sprzedawcy kluczowe staje się przygotowanie kampanii marketingowej zgodnie z zasadami transparentności ofert, rzetelności informacji, a także właściwej konstrukcji promocji i rabatów.

Kluczowe obowiązki przedsiębiorcy przy promocji typu Black Friday.

a) Podanie najniższej ceny z 30 dni

Zgodnie z wymaganiami implementowanymi w ramach dyrektywy „Omnibus” i wytycznych UOKiK, przy promocji, w której wskazuje się obniżkę ceny (np. „– 30 %” etc.), przedsiębiorca musi obok ceny promocyjnej podać najniższą cenę danego towaru (lub usługi) z ostatnich 30 dni kalendarzowych przed rozpoczęciem obniżki.

Kilka szczegółów:

Okres odniesienia to 30 kolejnych dni kalendarzowych bez przerw, przed dniem, w którym po raz pierwszy towar został sprzedany po cenie obniżonej.

To, czy w tym czasie towar był dostępny lub sprzedany, nie ma znaczenia – liczy się, że mogła być potencjalna cena wyjściowa.

Cena odniesienia powinna być rzetelnie wyliczona, a nie stanowić fikcji („podniesiona cena wyjściowa” + promocja = duży rabat) – ponieważ takie działania mogą zostać uznane za nieuczciwą praktykę rynkową.

Informacja o tej cenie musi być przedstawiona w taki sposób, by nie wprowadzać w błąd: czytelna, w tym samym rozmiarze czcionki, być jasno i jednoznacznie przyporządkowana do ceny promocyjnej, jeśli to możliwe.

b) Unikanie nieuczciwych praktyk rynkowych

Przy działaniach promocyjnych należy unikać sytuacji, które mogą zostać zakwalifikowane jako nieuczciwa praktyka rynkowa lub wprowadzanie w błąd konsumentów (zgodnie z ustawą o nieuczciwych praktykach rynkowych). Przykłady, które już pojawiały się w orzecznictwie i w kontrolach:

sztuczne zawyżanie ceny przed promocją, by rabat wyglądał na wyższy niż faktycznie jest;

nierzetelne informowanie o liczbie sztuk („ostatnie egzemplarze”), dostępności towaru, czasie dostawy czy warunkach promocji;

stosowanie tzw. „dark patterns” – np. automatyczne dodawanie produktów do koszyka lub wprowadzanie klienta w taki interfejs, że nieświadomie przyjmuje on ofertę.

Podsumowując – przedsiębiorca powinien zaplanować promocję tak, by informacje przekazywane klientowi były prawdziwe, jasne, a warunki oferty zrozumiałe, a także by nie wykorzystywać przewagi nad konsumentem w postaci niejasnych interfejsów.

c) Prawa konsumentów – rękojmia, zwrot, reklamacja

Podczas promocji Black Friday obowiązują te same prawa konsumentów co w zwykłych warunkach rynkowych. W szczególności:

Konsument ma prawo do złożenia reklamacji z tytułu niezgodności towaru z umową – także w przypadku zakupu po cenie promocyjnej. Przedsiębiorca nie może odmówić przyjęcia reklamacji tylko z powodu, że towar został zakupiony w promocji.

Jeśli wada była znana i wskazana przy zakupie (np. towar przeceniony z uwagi na znaną wadę), sprzedawca może ograniczyć roszczenia klienta w tym zakresie — ale dotyczy to tylko tej wskazanej wady, nie innych. Dodatkowo sprzedawca ma obowiązek wyraźnie poinformować o wadzie.

W przypadku zakupów w sklepie internetowym, konsument ma prawo do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni (prawo „namysłu”). Obniżka ceny w promocji Black Friday nie wyklucza tego prawa.

W sklepie stacjonarnym zwrot nie jest obligatoryjny – to zależy od regulaminu danego sklepu – ale ten wymóg nie może być uzależniony od faktu, że nabyto towar w promocji.

Ryzyka i konsekwencje dla przedsiębiorcy

Przeprowadzenie promocji w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami może prowadzić do kontroli i sankcji ze strony UOKiK lub innych organów (np. inspekcji handlowej). Przykładowe ryzyka i konsekwencje:

UOKiK może wszcząć postępowanie wobec przedsiębiorcy za stosowanie nieuczciwej praktyki rynkowej (np. wprowadzanie w błąd lub manipulacja cenami).

Kary finansowe: w przypadku naruszenia zbiorowych interesów konsumentów kara może sięgnąć nawet 10 % obrotu przedsiębiorcy z poprzedniego roku.

Również inspekcja handlowa może nałożyć kary za naruszenia związane z cenami czy oznakowaniem – na przykład za nieprawidłowe wskazanie najniższej ceny lub za brak cen jednostkowych.

Oprócz kary finansowej przedsiębiorca ryzykuje również uszczerbek wizerunkowy – zwłaszcza w erze mediów społecznościowych i świadomości konsumentów.

Podsumowanie

Promocje typu Black Friday to doskonała okazja sprzedażowa — ale także okres podwyższonego ryzyka prawnego. Przedsiębiorcy, którzy przygotują kampanię z uwzględnieniem obowiązków prawnych (szczególnie dotyczących informowania o obniżce cen i praw konsumenta), mogą uniknąć wielu problemów — w tym postępowań przed UOKiK i wysokich kar.